Wat is een cholesteatoom?
Een cholesteatoom is een abnormale groei van verhoornend huidweefsel — keratine — in het middenoor. Het is geen tumor maar een ophoping van dood huidweefsel op een plek waar dat niet hoort. Onbehandeld kan het omliggend bot aantasten en ernstige complicaties veroorzaken.
De directe verbinding met Vitamine A
Vitamine A via retinoïnezuur reguleert epitheeldifferentiatie — het proces waarbij cellen hun juiste vorm en functie aannemen. Bij een tekort gaan epitheelcellen over op squameuze verhoornende differentiatie. Dat is precies wat een cholesteatoom is: verkeerd gedifferentieerd epitheel dat keratine aanmaakt op een plek waar dat niet hoort.
Vitamine A tekort veroorzaakt cholesteatoom via twee routes tegelijk:
Route 1 — Direct: Vitamine A tekort → retinoïnezuur daalt → middenoorepitheel differentieert verkeerd → squameuze metaplasie → keratine ophoping → cholesteatoom
Route 2 — Indirect via het immuunsysteem: Vitamine A tekort → verzwakt immuunsysteem → Candida overgroei in darm en mond → Candida via buisjes van Eustachius naar middenoor → biofilm vorming → chronische ontsteking → epitheel metaplasie → cholesteatoom groei
Wetenschappelijk bewijs:
- Retinoïnezuur tekort induceert squameuze metaplasie in middenoorepitheel — PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12797579/
- Vitamine A remt cholesteatoom celmigratile met factor 3 tot 6 — PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8643301/
- Vitamine A suppletie lost cholesteatoom op bij 4 van 5 patiënten — Springer: https://link.springer.com/article/10.1007/s12070-009-0056-y
- Lokale vitamine A even effectief als antibiotische oordruppels — PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11568660/
De schimmelverbinding
Standaard leerboeken associëren cholesteatoom uitsluitend met bacteriën — maar schimmels worden consequent genegeerd. Terwijl de onderzoeksdata opvallend zijn:
Schimmels werden geïsoleerd uit 42,5% van 40 cholesteatoom monsters in één studie, en uit maar liefst 89% van de monsters in een andere studie.
Biofilms zijn aanwezig in 72% van de cholesteatoom patiënten — waarvan 24% schimmelbiofilms bevat.
Wetenschappelijk bewijs:
- Schimmels en botergerosie bij cholesteatoom — PMC: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8604023/
- Biofilms en schimmels bij cholesteatoom — PubMed: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34528922/
De rol van Koper
Koper beschermt het middenoor via drie mechanismen:
Koper → SOD1 actief → oxidatieve schade in middenoorepitheel beperkt
Koper → macrofagen via ATP7A actief → bactericide en antifungale werking intact
Koper → lysyl oxidase → bindweefsel van de tuba Eustachii stevig
Een kopertekort verzwakt al deze beschermingsmechanismen tegelijk.
Waarom het middenoor extra kwetsbaar is
De darm heeft een enorme oppervlakte met veel bloedvaten en immuuncellen. Het middenoor is een kleine gesloten ruimte met minimale bloedtoevoer. Als de slijmvliesbarrière eenmaal faalt komen immuuncellen er moeilijk bij — en kan een infectie zich rustig nestelen als biofilm.
De parallellen met de darm zijn treffend maar de anatomie maakt het erger:
Bij de darm: Vitamine A → tight junctions → darmbarrière intact → secretoir IgA actief → CD8 T-cellen opruimen pathogenen
In het middenoor: Vitamine A → slijmvlies tuba Eustachii intact → secretoir IgA actief → macrofagen en T-cellen ruimen schimmels en bacteriën op
Dezelfde tekorten — andere anatomie — ernstiger gevolg.
De praktische conclusie
Cholesteatoom wordt standaard chirurgisch behandeld. Na operatie keert het in een significant percentage van de gevallen terug.
Niemand meet bij een cholesteatoom diagnose vitamine A of koper. Niemand behandelt de onderliggende schimmelovergroei. De operatie verwijdert het symptoom — niet de oorzaak.
Terwijl vitamine A suppletie bij 4 van 5 patiënten significante resolutie gaf — zonder operatie.
Voor meer informatie zie ook de link naar: Ichthyosis, keratosis en psoriasis